gynanch haty

قینانچ حاطی (تسلیت ناما)

دؤویرلر دولانار گردشلر دؤنر، نیچه لر گؤچرلر، نیچه لر قونار،

نیچأ نینگ مشعلی تأزه دن یانار، نیچأ نینگ چیراسی اؤچیپ بارادیر. ماغتیمقولی

رضا شا پهلوی زندانیندا شهید بولان حاجی خان اوغوزی نینگ قیزی تازه گول باجی، 9 – نجی اکتوبر گونی 76 یاشیندا آرادان چیقیپ دیر دیین آجی خبر بیزلری هم کؤپ قیناندیردی.

مرحوم ، 1934 (1313 ش.) نجی ییلدا کومیش دپه شهرینده دوغولیار، و 4 یاشینگ ایچینده آتاسینی جلادلارینگ توتوپ آلیپ گیدیشی نینگ شایادی بولیار. ترکمن صحرا دا 1980 (1359) نجی ییل دان باشلانان آغـیر شرط ده، ایزارلانمالارینگ گون سایین گویچ لنمه گی نتیجه سینده یوردی ترک اتمه لی بولیپ فدراتیو آلمان جمهوریت- ینه سیغینیار. و عمری نینگ سونگینا چنلی دوًرن شهرینده یاشایار. و 76 یاشینگ ایچینده، 17- نجی مهر1388 (9/10/2010 ) گونی آرادان چیقیار.

الله رحمت اتسین ، ایزی یاراسین ، قالانلاری نینگ یاشی اوزین بولسون

تورکمن حالقی نینگ مدنی وسیاسی اُجاغی (کانون فرهنگی وسیاسی خلق ترکمن) 18- 7- 1389 (2010-10-10)

اطلاعیه- بیلدیریش- bildirish - علمی کنفرانس بیلدیریشی

کؤنه اوًرگنچ تورکمنلری نینگ تاریخی ومدنیتی حقینداقی پالتاک دا گچیریلیان علمی کنفرانس-دا دکترحاندوردی قربان چیقیش ادیأر

Dr. Han Durdy Gurban Köneürgenç türkmenleriniň taryhy we medeniýeti hakynda chykyş edýar

Guni : ýekşenbe, 10.10.10, / 18-07-1389 ş

Wagty : sagat 12 (Toronto), 19 (Turkiýe), we 18 (merkezi Awropa) da başlanýar

Adresi: Paltalk- all rooms-Germany-Turkmen sazly gurrungdeshlik

Goshmacha tema: Eýranda ilkinji gezeg “Türkmenistan medeniýet heptesi

Adminler topory 8.10.10

جنگ وجدال هر زمان به شکلی بروز می کند

ایل گویجی : درزیر یک متن خبری باعنوان "درباره ی خطر «جنگ ارزها»" ومطلبی باعنوان «جهان درآستانه جنگ‌های سایبری»

1 - درباره ی خطر «جنگ ارزها» گفت و گو می شود : پیش بینی می شود که خطر بالقوه «جنگ ارزها» درصدر گفت و گوهای امروز بانک جهانی و صندوق بین المللی پول در واشینگتن باشد. بتازگی، «دومینیک استراوس کان» Dominique Strauss-Kahn مدیر عامل صندوق بین المللی پول درگفت و گویی با «لوموند» روزنامه با نفوذ فرانسه از چنین خطری یاد کرده، ویادآور شده است: " زیر ارزش واقعی نگاه داشتن «یوان ِ» چین منشاء تشنجاتی دراقتصاد جهانی است که به سوی تبدیل شدن به تهدید پیش می رود."
از سوی دیگر، «رابرت زولیک» Robert Zoellick رئیس بانک جهانی، درباره زیر ارزش واقعی نگاه داشتن واحدهای پول ملی به امید افزایش صادرات، به دولت ها اخطار کرده است که چنین سیاستهایی کارساز نیست.% - برگرفته از سایت رادیو فردا

------------------------------------------------

2 - جهان درآستانه جنگ‌های سایبری

آمریکا و اروپا نگران ورود جهان به دوران جنگ‌های سایبری هستند. شناسائی کرم کامپیوتری «استاکس‌نت»، به این بحث دامن زده. خطر چنان جدی است که روسیه پیشنهاد عقد «پیمان چند جانبه منع جنگ‌های سایبری» را مطرح کرده است.

دو دهه پیش، کارشناسان کامپیوتر نسبت به احتمال آغاز حمله‌های غافلگیرکننده به شبکه‌های کامپیوتری هشدار دادند. درسال ۲۰۰۷ میلادی، این هشدار جنبه عملی به خود گرفت. سرویس‌های اطلاعاتی روسیه، شبکه‌های اینترنتی استونی و گرجستان را مورد حمله قرار دادند وفلج کردند.

کرمی برای خرابکاری‌های بزرگ: حمله روس‌ها به شبکه‌های اینترنتی استونی و گرجستان به عنوان "جنگ روانی اینترنتی" طبقه بندی شد. اما با کرم کامپیوتری استاکس‌نت، ثابت شده است که جنگ سایبری، دیگر یک رویای علمی نیست. برای نخستین بار، چیزی کشف شده که کارش خرابکاری در تاسیسات بزرگ فنی است. به گزارش زوددویچه سایتونگ، همین کرم احتمالا تاسیسات اتمی ایران را مورد حمله قرار داده است.

پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در نسخه استراتژیک تازه خود در برابر تبدیل فضای مجازی به میدان جنگ واکنش نشان داده است. حمله‌های سایبری احتمالا می‌توانند در آینده سبب ایجاد شکاف در میان اعضای ناتو شوند. ایالات متحده آمریکا، یک فرماندهی سایبری تاسیس کرده و ارتش آلمان، گردانی از رزمندگان کامپیوتری را به خدمت گرفته است. دست کم ارتش‌ها، خطر را جدی گرفته‌اند.

ویرانگر، مثل حمله نظامی: به نوشته زوددویچه سایتونگ، جنگ سایبری می‌تواند همان ویرانگری را داشته باشد که جنگ‌نظامی دارد. ویروسی مثل استاکس‌نت توان خرابکاری در کارخانجات شیمیائی و خطوط لوله نفت و گاز را هم دارد. از طریق این حمله‌ها، انسان‌ها نیز ممکن است کشته شوند. دست‌کم سناریوهای هولناکی که یک کشور را کاملا فلج کنند و به بهای جان صدها نفر تمام شوند، قابل تصور است.

اما برخلاف پرتاب موشک‌ها، تشخیص این که حملات سایبری از کجا هدایت‌می‌شوند و چه کسانی مسئول آن هستند، سخت دشوار است. هکرها ئی که در خدمت سرویس‌های دولتی هستند می‌توانند هویت خود را به خوبی پنهان سازند یا آگاهانه گمراهی ایجاد کنند. حتی اگر امکان دنبال کردن سرنخ حمله در یک کشور باشد، نمی‌توان به صورت خودکار این حمله را به حساب دولت گذاشت. حمله به استونی استلند و گرجستان را، کرملین با رضایت نادیده گرفت ، اما خود عامل آن نبود.

نقش چین و روسیه: اغلب صحبت از امکان حمله سایبری ازچین یا روسیه درمیان است. اما استفاده ازسلاح سایبری می‌تواند به عنوان وسیله‌ای ارزان برای کشورهای به لحاظ نظامی ضعیف‌تر وگروه‌های تروریستی هم جذابیت داشته باشد. اما فرماندهی سایبری آمریکا، درست مثل گروه سایبری ارتش آلمان، تنها بر دفاع ازشبکه‌های نظامی تسلط ندارد. هردو درحال توسعه توانائی‌های جنگ سایبری خود هستند.

این که درچه شرایطی سلاح‌های سایبری به کار گرفته می‌شوند، یک مساله به شدت محرمانه است. آیا این سلاح فقط برای استفاده در جریان جنگ‌ها در نظر گرفته شده؟ یا این که حمله با یک کرم کامپیوتری به برنامه اتمی ایران، اگر مانع از پیامدهای احتمالی یک حمله هوایی شود، دارای توجیه قانونی است؟

به دلیل فقدان پایه‌های قانونی، پاسخ ساده و روشنی برای این پرسش وجود ندارد. روسیه پیشنهاد عقد یک پیمان چندجانبه شبیه منشور ممنوعیت سلاح‌های شیمیائی را مطرح کرده است. این‌می‌تواند دست کم نقطه حرکتی برای یک بحث بین‌المللی باشد. بیش از همه ایالات متحده آمریکا با این پیشنهاد خویشتندارانه برخورد می‌کند.

میانجی‌گری اروپا: آمریکائی‌ها، پیشنهاد روسیه را تلاشی برای محدود کردن برتری خود می‌دانند. قرار است اروپائی‌ها نقش میانجی را در این بحث به عهده بگیرند. آن‌ها بیشترین علاقه را به محدود ساختن جنگ‌های سایبری نشان می‌دهند. زیرا اروپا در حالی که به اندازه آمریکا به تکنولوژی اطلاعات وابسته است، تاکنون برای حفظ خود در برابر حملات دیجیتال کار چندانی نکرده است.% JT/FW ، - برگرفته از سایت دویچه وئله

گزارشی از روزهای فرهنگ ترکمنستان درتاجیکستان

از 21 تا 25 سپتامبر درتاجیکستان روزهای فرهنگ وهنر ترکمنستان برگزار می‌شود ودر دایره این برنامه 22 سپتامبر در تالار کاخ باربد درشهر دوشنبه نمایش هنرهای دستی وصنایع ترکمنستان برگزارشد.

تعداد زیادی از مهمانان که به خاطر آشنایی با فرهنگ وهنر ترکمنستان به کاخ باربد آمده بودند از بخشهای مختلف هنرهای دستی و تولیدات صنعتی ترکمنستان خوششان آمد.

توجه بیشتر تماشاچیان تاجیک را فرشها وقالیهای ترکمنی به خودش جلب کرد.

درقسمت اخیر روز درکاخ باربد برنامه کنسرتی با شرکت آوازخوانها و رقصنده‌های دسته‌های هنری ترکمنستان برگزارشد.

ارینه الکاوا، مجری برنامه‌های تلویزیون که ازنمایش هنرهای دستی ترکمنستان درکاخ باربد دیدن می‌کرد، ازمشترَکات فرهنگی میان تاجیکان وترکمنها صحبت کرد: “من باور دارم که درگذشته دور دور این دوملت یکی بوده‌اند ودلیل این گفته‌ها را می‌توان امروز درهنرهای دستی این مردم، درنقش ونگار پیراهنهای قدیمی چه مردانه وچه زنانه پیدا کرد. از این خاطر برای تاجیکستان هنر موسیقی ترکمنستان نیز بیگانه نیست.”

هم‌صحبت دیگرم مهربان عزیز می‌گوید که چند سال قبل به ترکمنستان سفر داشته است وبه این خاطر، تا جایی با فرهنگ و هنر این مردم آشنایی دارد: “ما درهیأت گروه رقصی“گلریز” سال 2009 با همراهی استاد دولتمند خال برنامه کنسرتی درشهر عشق‌آباد اجرا کردیم. دراین برنامه سراینده‌ها ورقصنده‌های مشهور ترکمنستان نیز شرکت داشتند.”

24 سپتامبر، طبق برنامه طرحریزی شده وزارت فرهنگ تاجیکستان که متصدی برگزاری روزهای فرهنگ ترکمنستان در تاجیکستان هستند، یک گروهی از مهمانان ترکمنستان که میان آنها هنرمندان وشاعر ونویسنده‌ها هستند، به ناحیه جلیکول ولایت ختلان سفر کردند.

آنهابازندگی ترکمن تباران تاجیکستان آشناشده وبرای آنها برنامه کنسرتی باشرکت هنرمندان تاجیکستان وترکمنستان برگزارشد.

قسمت دیگر به ناحیه حصار سفر کردند وبا موضوعهای تاریخی وفرهنگی آنجا آشنا شدند.

آرتیق قادر، هنرپیشه سینما وتئاتر تاجیک که ازبرنامه کنسرتی ترکمنستان دیدن کرد، گفت این مردم توانسته‌اند، لباس ملی و رسم و آئینهای خودرا خیلی خوب حفظ کنند.

“بهتر می‌بود اگر متصدیان برگزاری روزهای فرهنگ تاجیکستان نیز دربرگزاری روزهای فرهنگ تاجیکستان درکشورهای دیگر از ترکمنستان عبرت می‌گرفتند ودرتهیه برنامه‌ها بیشتر رسم و آیین و سنتهای ملی مردم تاجیک و موسیقی مردم تاجیک را معریفی می‌کردند.”% بي بي سی، 27 سپتامبر 2010 - 05 مهر 1389

http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/09/100927_l16_tj_entertainment.shtml

-----------------------------------------------

درایران هفته ی فرهنگی ترکمنستان برگزارشده

برگزاری غیرمنتظره و بی سروصدای هفته ی فرهنگی ترکمنستان دراستان گلستان، آیا قابل توجه نیست؟ چرا این خبر راهیچیک از سایت های ترکمنهای ایران در داخل و خارج انتشار ندادند؟ مگر دولت ایران میخواهد درراستای پذیرش رسمی فرهنگ و زبان ترکمنی قدمی بردارد؟

درمقایسه ی نحوه ی برخوردهای دوکشور همسایه با مسأله باید درنظر گرفته شود که دولت ایران درطی 16 سال گذشته از طریق رایزن فرهنگی خود به 5 هزار شهروند ترکمنستان زبان فارسی آموزش داده است. و سالاله در آموزشگاه های عالی ترکمنستان برای زبان فارسی دانشجو پذیرفته می شود.

ایل گویجی

13 مهر1389- 05 اکتوبر 2010

------------------------ مدیرکل ثبت احوال گلستان گفت:تاکنون سه هزار و پانصد نام ترکمنی برای نامگذاری روی نوزادن استخراج شده است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دانشجویان ودانش آموختگان ترکمن ایران به نقل از مهر، سیف الله ابوترابی صبح پنجشنبه 8 مهر درگفتگو با خبرنگاران درگرگان افزود: برای تطیبق با فرهنگ غنی ترکمن، این اسامی به سازمان ارسال شد و کتابچه ای با عنوان نامهای ترکمنی دراین زمینه درحال تهیه است.
وی با بیان اینکه درانتخاب نام محدودیتی وجود ندارد گفت: فقط نام هایی که خارج از شرع و عرف باشد، مشکل دارد.
مدیرکل ثبت احوال گلستان بیان داشت: درصورتی که نام انتخاب شده توسط متقاضی درکتاب نام و لیست مربوط به ثبت احوال نباشد، کمیته ای درثبت احوال برای همین منظور تشکیل شده که به اینگونه نام ها رسیدگی میکند.
وی گفت: کمیته متشکل از دو نفر از اساتید دکتری ادبیات زبان عرب ودکتری ادبیات زبان فارسی، کارشناس امور حقوقی و سجلی، معاون حقوقی وسجلی اداره کل و مدیرکل به عنوان رئیس کمیته است.
دبیرشورای هماهنگی ثبت وقایع حیاتی استان گلستان درباره طرح هدفمند شدن یارانه ها گفت: طرح هدفمند کردن یارانه ها کاری که مرکز آمار و وزارت رفاه انجام دادند.
وی خاطرنشان کرد: قسمتی از کار که در رابطه با احراز هویت افراد بود به ثبت احوال مربوط می شد که سازمان به استانها ابلاغ ودراولین مرحله به صورت شبانه روزی ودرقبل از موعدی که سازمان اعلام کرده بود به اتمام رسید و درمرحله دوم هم به همین صورت انجام گرفت.%

*- برگرفته ازسایت تورکمن استودنت کوم، نهم مهر1389- اول اکتوبر 2010

بریتانیالی بیلرمن: ایران تـوًرکمنـلری قاباودا یاشایار

britaniýaly bilermen: Eýranly türkmenler gabawda ýaşaýar

* - azathabar.com, 29.09.2010, Aleksandr Narodetski,

ایران استاتیستیکاسی، توًرکمنلرینگ سانی حاقیندا دیمیار، اُنونگ سببی

هممه زاتدان اوزال، یورت داقی ملی آزلیقلار بیلن باغلی تهرانینگ رسمی پوزیسیاسی دیر

Iki hepde mundan öň Ministrler Kabinetiniň maslahatynda hökümet başlygynyň orunbasary Maýsa Ýazmuhammedowa 29-njy sentýabr bilen 2-nji oktýabr aralygynda Türkmenistanyň medeni günlerini Eýranda geçirmegiň planlaşdyrylandygyny habar berdi.

Aşgabadyň şunuň ýaly çärelerine Eýranda ýaşaýan türkmen jemgyýeti sabyrsyzlyk bilen garaşýar, Eýrandaky türkmenleriň anyk sany barada takyk statistik maglumat bolmasa-da, ol iki bilen dört million aralygynda çak edilýär. Eýran statistikasy anyk sanlar barada dymýar, onuň sebäbi hemme zatdan ozal ýurtda ýaşaýan milli azlyklar bilen bagly Tähranyň resmi pozisiýasy. Şol pozisiýa bu ýerdäki türkmen jemgyýetiniň peýdasyna däl.

Türkmenleriň beýleki milletler bilen doly gatylyp-garylmagyny nazarlaýan syýasaty Eýran häkimiýetleri uzak ýyllaryň dowamynda ýöretdi, ol häzirem dowam edýär. Jemgyýete girizilen ähli gadaganlyklar hut şol syýasatdan gelip çykýar. Hat-da türkmenleriň gadym eýýamlardan bäri ýaşap otura ýeri - Türkmensähranyň ady üýtgedilip, ol Gülüstan welaýaty atlandyryldy. Onuň maksady - türkmen jemgyýetiniň gündelik durmuşyndan türkmençilik alamatlaryny aýyrmak, ýok etmek.

Şol ýörelge esasynda çagalara türkmen atlaryny dakmak gadagan. Tutuş ýurt boýunça ýekeje türkmen mekdebem ýok. Bu agzalanlar bilen döwlet gadaglyklary çäklenmeýär. Mekdeplerde türkmen çagalaryna öz ene dillerinde gürleşmek gadagan. Eger düzgün bozulsa, maşagala jerime tölemeli. Türkmen milli geýiminde mekdebe gelmegem gadagan.

Umytlar : Gepiň gysgasy, Eýranda türkmen jemgyýeti etnik gabaw şertlerinde ýaşaýar. Şonuň üçin Eýranyň hem Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň islendik duşuşygy bu ýurtdaky türkmenleriň arasynda Eýranda ýaşaýan türkmenlere Aşgabat ýardam eder, olara kömek goluny uzadar diýen umytlary oýarýar. Şol goldawa olar başda özüni külli türkmeniň atasy atlandyran “Türkmenbaşydan” garaşdylar.

S.Nyýazow üçin eýran häkimiýetleri bilen gowy gatnaşyklar ildeşlerinden möhüm bolup çykdy. Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň Eýranda ýaşaýan türkmenleriň ykbaly bilen täze türkmen häkimiýetleri ýakyndan gyzyklanar diýen umytlar döredi. Ýöne ol şu wagta çenli umytlygyna galýar. Ýogsa regionda Türkmenistanyň syýasy-ykdysady pozisiýasy şu günki gün birnäçe ýyl mundan öňki bilen deňeşdirilende berk görünýär.

Şonuň üçin häzir Aşgabat Eýranda ýaşaýan türkmen doganlarynyň goldawy üçin ýumşagragam bolsa haýsydyr bir hereketler edip bilerdi. Eýran häkimiýetleri häzir dünýä izolýasiýasynda otyr. Olara öz goňşusy Türkmenistan arkaly şol üzňeligi has-da pugtalandyrmak, çuňlaşdyrmak islemese gerek.

Bir tarapdan, Eýranda geçiriljek Türkmenistanyň medeni günlerine G.Berdimuhamedow aýratyn ähmiýet berdi. Şol bir wagtda-da Eýrandaky millionlarça türkmenler barasynda ýeke sözem aýtmady. Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň ýazyşy ýaly türkmen prezidenti medeni günler aksiýasyny “doganlyk eýran halky bilen dostlukly hem hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary ösdürmek, Eýran bilen hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak bilen baglanyşdyrdy. Ýene-de bir sapar türkmenler gapdalda galdy. Olaryň taryhy watanynda häzirlikçe olar barasynda dymanlaryny gowy görýärler.

*- Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

http://www.azathabar.org/content/article/2171904.html

--------------------------------------------------------------------------------------

تالاب های گلستان وترکمنصحرا نیز درحال نابودی اند

تالاب‌های "آلاگل"، "آلماگل" و"آجی‌گل" درحال خشکیدن هستند، و

کارشناسان سد سازی های بی رویه ی دولت را مهمترین عامل این وضعیت دردناک می دانند .

تالاب‌های استان گلستان باز هم در بحران

دویچه وئله : تالاب‌های استان گلستان ایران که حدود دو سال پیش از فهرست قرمز کنوانسیون رامسر خارج شدند باز هم در وضعیت بحرانی قرار گرفته‌اند. برای پی بردن به علل بروز دیگرباره‌ی بحران با الهه موسوی گفت‌وگو کرده‌ایم.

چند سالی است که شماری ازمهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران در فهرست مونترو یا تالاب‌های در معرض خطر کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها (کنوانسیون رامسر) قرار دارند.

در سال ۸۷ انتشار خبری دربرخی‌از رسانه‌های ایران موجب شد که مدافعان حفظ محیط زیست ایران اندکی نسبت به آینده‌ی تالاب‌های ایران امیدوارتر شوند. دراین رسانه‌ها اعلام شد که تالا‌ب‌های سه‌گانه‌ی "آلاگل"، "آلماگل" و "آجی‌گل" استان گلستان ایران از فهرست مونتروی کنوانسیون رامسر خارج شدند.

اما اکنون اخباری که از داخل ایران به گوش می‌رسد بازهم از بحرانی‌بودن وضعیت این تالاب‌ها حکایت دارند.

الهه‌موسوی، روزنامه‌نگار محیط زیست، با اشاره به نظرات پاتریک مک‌کالی، از اعضای کمیسیون سدهای سازمان ملل ونویسنده‌ی کتاب "رودهای خاموش"، می‌گوید: «مهم‌ترین عاملی که رودخانه‌ها وتالاب‌ها را با خطر نابودی مواجه می‌کند، سدسازی دربالادست است».

با الهه موسوی که خود چندی پیش از این تالاب‌ها دیدار کرده گفت‌وگو کرده‌ایم واز آخرین وضعیت این تالاب‌ها پرسیده‌ایم.

دویچه‌وله: خانم موسوی، درآخرین بازدیدی که شما از تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل داشتید، وضعیت این تالاب‌ها را چه‌گونه دیدید؟

الهه موسوی: دربازدیدی که من از این تالاب‌ها داشتم، دیدم که وضعیت این تالاب‌ها بسیار اسف‌انگیز بود. دربعضی از نقاط ۸۰ـ ۷۰ درصد این تالاب‌ها درحال خشکیدن است. من فکر می‌کنم اصلا دیگر نمی‌شود عنوان تالاب را به این آبگاه‌ها اطلاق کرد، مگر این که الان که داریم به طرف مهرماه پیش می‌رویم که آغاز فصل بارندگی است، به‌خصوص درشمال کشور، بارندگی به داد این تالاب‌ها برسد.

ولی سال گذشته اعلام شد که این تالاب‌ها از فهرست قرمز کنوانسیون رامسر خارج شدند. چه طور وضعیت‌شان دوباره بحرانی شده؟

سال گذشته تلاش‌هایی برای حل مشکلات این تالاب‌ها صورت گرفت. ولی متأسفانه چون این تلاش‌ها هیچ کدام مبنایی نیست و معمولاً کارهایی است که به طور ضمنی صورت می‌گیرد طبیعتا نتیجه‌ی درازمدتی هم ندارد.

یعنی به نظر شما ممکن است که این تالاب‌ها دوباره وضعیت‌شان آن قدر بحرانی شود که در فهرست قرمز قرار گیرند؟

مسلما همین طور است. در بازدیدی که من در دو سه هفته‌ی اخیر از این تالاب‌ها داشتم دیدم که الان وضعیت‌شان خیلی بحرانی‌تر از چهارسال پیش است که در فهرست قرمز قرار گرفته بودند. منتهی این بستگی دارد که واقعا این مسائل از طرف مسئولین گزارش شود. ولی ظاهرا به نظر می‌رسد که گزارش نمی‌شود. چون من که خودم خبرنگار هستم، وقتی از مسئولین محترم سئوال می‌کنم وضعیت تالاب‌ها چیست، می‌گویند خیلی خوب است.

به نظر می‌رسد اگر واقعً هیچ چاره‌ی مبنایی اندیشه نشود و راهی پیدا نکنند برای این که در درازمدت این تالاب‌ها را احیا کنند، مدام ما این مشکل را داریم. یعنی همیشه در خطر بازگشت به وضعیت فهرست قرمز برای این تالاب‌ها هستیم.

علل اصلی این که وضعیت این تالاب‌ها دوباره بحرانی شده چیست؟

متأسفانه به دلیل سدسازی‌های بی‌رویه‌ای که ما طی سال‌های اخیر در مناطق مختلف کشور داشتیم، در بسیاری از نقاط تالاب‌های ایران را در خطر قرار گرفته‌اند. ازجمله این تالاب‌هایی که الان در موردش صحبت می‌کنیم، تالاب‌های آلما‌گل، آجی‌گل و آلاگل که به دلیل ساخته شدن چند سد در بالادست، ازجمله سد دانشمند و یکی دو سد در استان خراسان.

در ایران متأسفانه در چندسال اخیر مرسوم شده که حقابه‌ی تالاب‌ها پرداخت نمی‌شود، نظارت درستی از سوی مسئولان وجود ندارد و مردم محلی هم معمولا قدرت این را ندارند که با مسئولین منابع آب کلنجار روند و بتوانند حقابه‌ی خودشان را به‌دست آورند. بنابراین به طور طبیعی این تالاب‌ها دچار بحران می‌شوند.

البته خیلی زمان‌ها هم هست که به‌هرحال خشکسالی و کاهش بارندگی هم به این مجموعه عوامل کمک می‌کند. ولی عامل اصلی خشک‌شدن تالاب‌ها، به‌خصوص تالاب‌های استان گلستان، همین سدسازی در بالادست است که متأسفانه به طور غیراصولی در ایران الان دارد انجام می‌شود و خیلی هم شیوع پیدا کرده است. واقعا سدسازی غیراصولی و غیرعلمی در ایران مثل یک ویروس شده است و اولین چیزهایی را هم که قربانی کرده، تالاب‌ها و مردمانی است که در حاشیه‌ی این تالاب‌ها زندگی می‌کنند.

من در شهریورماه سفری داشتم به یکی از روستاهای حاشیه‌نشین تالاب‌های آلماگل، آلاگل و آجی‌گل به نام تنگلی که مردمش به شدت تحت فشار بودند. مردم آنجا جمع شده بودند و فکر می‌کردند که من از طرف یک مقام مسئول به آنجا رفتم و می‌توانم حرف‌ها و صدای آن‌ها را به گوش مسئولان برسانم. آنها خیلی عصبانی و در عین حال امیدوار بودند. باور کنید چندتایشان سر من فریاد زدند که چرا هیچ کسی به داد ما نمی‌رسد. ما اینجا برای آب روزانه‌مان مشکل داریم. ما اینجا آب نداریم لباس بچه‌هامان را بشوریم. و واقعا خیلی ناراحت‌کننده بود، به‌خاطر این که این مردم سالهاست آنجا زندگی و از این تالاب‌ها حفاظت و بهره‌برداری درست کرده‌اند. اما متأسفانه الان هم تالاب‌ها نابود شده و هم زندگی مردمی که در حاشیه‌ی این تالاب‌ها زندگی می‌کنند، در معرض تهدید قرار گرفته است.

خیلی از کارشناسان محیط زیست معتقدند که سدسازی مهم‌ترین عامل تخریب نه تنها تالاب‌های گلستان، بلکه همه‌ی تالاب‌های ایران است. شما همه با این نظر موافقید؟

کاملاً. شما ببینید، الان وضعیت تالاب دریاچه‌ی ارومیه چقدر بحرانی دچار شده است. دریاچه‌ی اورمیه دارد از بین می‌رود و در آن منطقه ما با یک شوره‌زار مواجه‌هستیم. تالاب کارون، تالاب دریاچه‌ی هامون و دریاچه‌های مختلف ارزشمندی که در نقاط مرکزی ایران قرار دارند با خطر نابودی مواجه‌اند.

سدسازی‌های غیراصولی به نظر من هم از مهم‌ترین عوامل نابودی تالاب‌ها هستند. چون وقتی سد در بالادست ساخته می‌شود، خیلی طبیعی است که آب را در بالا ذخیره می‌کند. آبی که قبلا به آرامی پایین می‌آمده و به سرشاخه‌های مختلف تقسیم می‌شده و هرکدامش ممکن بود که به یک آبادی برود حالا محبوس می‌شود. ببینید وقتی آن بالا این سد آب را جمع و ذخیره می‌کند و (مردم این مناطق پایین از حقابه‌ای که به ‌آن‌ها تعلق می‌گیرد محروم می‌شوند) خیلی طبیعی است که هم تالاب خشک می‌شود و هم مردمانی که در پایین‌دست این تالاب‌ها زندگی می‌کنند صدمه می‌بینند. بسیاری از منتقدین سدسازی‌های بی‌رویه در جهان اعتقادشان این است که سدسازی‌های بزرگ و غیراصولی بر شانه‌های مردم پایین دست سوار است.%

مصاحبه‌گر: فریبا والیات ، تحریریه: فرید وحیدی

- برگرفته از بخش محیط زیست سایت دویچه وئله